film izlemeyi, tartışmayı ve yeni üretimleri önceleyen bir kolektiftir. ortak düşünce ve üretim için bir zemin olarak gören
Başlıyoruz
Sonbahar aylarında Dimitris Athyridis'in uzun bir çekim ve kurgu sürecinin sonunda ortaya çıkmış 14 saat uzunluğundaki belgeseli "exergue - on documenta 14"i göstermeyi planlıyoruz.
2017'de Atina ve Almanya'da yapılan "Atina'dan Ders Almak" (Learning from Athens) başlıklı documenta'yı takip eden, dünya ekonomik düzeni, sanat fonları, kurumlar gibi konulardaki kemikleşmiş sorunları ve çıkmazları ortaya koyan belgeseli Türkiye'deki benzer dertlerimizi konuşmak için bir çıkış noktası olarak görüyoruz. Bu konuları Türkiye ekseninde konuşan Buradan Nereye? forumlarıyla ortak gerçekleştireceğimiz gösterimin ardından gelecek toplantılarla biz de documenta 14'ten yaklaşık 10 yıl sonra Atina'dan neler öğrenebileceğimizi tartışacağız.
Brezilyalı yönetmen Kleber Mendonça Filho'nun 2023 yapımı ve oldukça kişisel bir izleği takip ettiği filmi "Retratos Fantasmas" ("Pictures of Ghosts") da Türkiye'den yakında açıklayacağımız kısa filmlerle birlikte gösterim listemizde. Mendonça Filho'nun yaşadığı ve kurmaca filmi "Aquarius"a da ev sahipliği yapan Recife kentinin neoliberalizmin etkisiyle yaşadığı kentsel dönüşümü ve kaybettiği sinemaları otobiyografik bir tonda yansıtan belgesel, Türkiye'ye çok tanıdık gelecek yönlere sahip. Filmin açtığı tartışma alanlarını Türkiye'ye taşımaya ve genişletmeye çalışacak, kentlerin ve mekanların hayaletlerinin peşine düşmek için bir çıkış noktası olarak alacağız.
Halen hazırladığımız, henüz detaylarını açıklayamadığımız bir de önemli, kapsamlı bir retrospektif ve yayın var. Bir sonraki bültende açıklamayı umuyoruz.
Yaklaşan Etkinlikler
Nostaljik Olmayan Gelecek
Pera Müzesi Oditoryumu
22. yüzyılı hayal eden kimse yok. Nostalji ise kaçması kolay bir sığınak. Bu halde, geçmişe ve geleceğe nostaljinin dışından nasıl bakabiliriz? Yeni bir kültürel fütürizmi denkleme nasıl ekleriz? Habis nostaljiyi nasıl defedebiliriz?
Sırtını nostaljiye yaslamayan, ancak geçmişi de yadsımayan dört filmlik gösterimin ardından gerçekleşecek panelde mimar Berna Göl, ??? Eren Şenkardeş ve gazeteci Merve Erol ile bu soruları konuşacağız.
Program Detayları
- 14:00 - Hayalet Resimler (93 dk.)
- 15:35 - ARA
- 17:00 - Kısalar:
- Çağla Gillis - E Blok, Daire 5 (13 dk.)
- Özgür Demirci - Beyaz Perdeden Yeşil Sahaya (7 dk.)
- Ataka51 - Gimn Chume (14 dk.)
- 16:35 - ARA
- 18:00 - Panel
- Gösterim ücretsiz ve salon kapasitesiyle sınırlıdır. Türkçe ve İngilizce altyazılı.
Filmler
“Hayalet Resimler” (Retratos Fantasmas, 2023)
Yönetmen: Kleber Mendonça Filho
Brezilya, 2023, 93', DCP, renkli
Portekizce; Türkçe, İngilizce altyazılı
1/3
2/3
3/3
Brezilyalı yönetmen Kleber Mendonça Filho’nun kişisel belgesel filmi "Retratos Fantasmas" ("Hayalet Resimler"), izleyicisini yönetmenin şehri Recife’te gezdiriyor: Yönetmenin tarihçi annesinin aileye yarım asırdır yuva olan evinin etrafını yüksek binalar, kilitler ve teller sarıp her ev bir kozaya dönerken nesiller büyüyor.
Ev ve evin olduğu mahalle, yönetmenin öğrencilik dönemi B tipi film denemelerinden onu büyük festivallerin vitrinine taşıyan ilk uzun metrajı “O Som ao Redor”a (Neighboring Sounds, 2012) da mekân oluyor. Yıllar içinde emlak yatırımları evin bulunduğu sahile akarken şehrin merkezi ıssızlaşıyor, Mendonça Filho’nun sinefilliğini besleyen sinema salonları teker teker hayalet mekanlara dönüşüyor. Kiliseden bozma sinemaların yerini sinemalardan bozma kiliseler alıyor.
Mendonça Filho, filmde ilk gençlik yıllarından beri çektiği görüntüler eşliğinde izleyiciye eşlik eden rehber. Belgesel sadece Recife'in özgün öyküsü değil, Türkiye ve dünyanın dört bir yanındaki birçok şehrin de hikâyesi: kaybolan mekanlar, unutulan geçmişler, kamusallıktan uzak sokaklar. Hızla dönüşen şehirlerde neyi, nasıl korumalıyız? Yeni şehirleri nasıl planlamalıyız?
Veba Ağıtı (Gimn Chume, 2024)
Yönetmen: Ataka51
Almanya, Rusya, 2024, 13’, DCP, Renkli
Rusça; Türkçe, İngilizce altyazılı
1/3
2/3
3/3
Sürgünde yaşayan Rus kolektif Ataka51’in kısa filmi “Veba Ağıtı” (Gimn Chume), müzikle hayaletlerin iç içe geçtiği Sovyetler döneminden kalma bir mekânda, bir kayıt stüdyosunda geçiyor. Müzisyenler bir şarkıyı kaydetmeye çalışırken stüdyoyu yerle bir etmeye çalışan habis bir doğaüstü güç söz konusu. Mekânı işgal ediyor, müzisyenlere musallat oluyor, gündelik hayata geçit vermiyor.
On yıllarca süren bir şiddet ortamının yaşama, yaratıcılığa nefes alanı bırakmamasını yaratıcı animasyon teknikleri ve süzülen bir kamera çalışmasıyla gösteren Ataka51, filmin ilham kaynaklarından Aleksandr Puşkin’den hareketle soruyor: Veba zamanında eğlence olur mu?
“E Blok, Daire 5” (Block E, No. 5, 2025)
Yönetmen: Çağla Gillis
Avusturya, Türkiye, 2025, 13’, DCP, renkli
Türkçe; İngilizce altyazılı
1/3
2/3
3/3
Çağla Gillis’in “E Blok, Daire 5”inin “Hayalet Resimler”le bağları çok kuvvetli: Otobiyografik izlek, çocukluk anılarıyla dolu ve kaybolan bir ev, bilindik mekanları kaybetmekten gelen bir boşluk ve aidiyet yoksunluğu.
Deneysel bir dil ve minimal bir anlatıma sahip filmde, Gillis Avusturya’da geçici öğrenci yurdunun soğuk ve mesafeli mekanında. Ailesi ise uzun yıllardır yaşadıkları apartman kentsel dönüşüm sürecindeyken kirada gün sayıyor. Gillis’in ailesiyle yaptığı telefon konuşmalarına mekanların bölük pörçük görüntülerinin eşlik ettiği ve yaşanan ruh halinin bir rüya gibi hissedildiği filmde yaşam bize kendini yıkılmış evin salonundaki aile buluşmalarının fotoğraf ve video kayıtlarında gösteriyor.
"Beyaz Perdeden Yeşil Sahaya"
(From the Silver Screen to Soccer Field, 2016)
Yönetmen: Özgür Demirci
Türkiye, 2016, 9’, DCP, renkli
Sözsüz
1/2
2/2
Özgür Demirci’nin kamerasını çevirdiği İzmir’deki Yıldız Sineması’nı Recife’te hayal etmek zor değil. Bir hayalet veya sessiz bir tanık gibi gezen kamera, Yıldız Sineması’nın kapalı gişesi, üzeri boyanmış Lüks Balkon levhası, eskimiş bilet koçanları ve eski bir projektör gibi bir mekandan geriye kalan izleri tek tek buluyor.
1950’lerde İzmir’in Basmane bölgesinde açılan sinema artık kapalı bir futbol sahasına dönüşmüş durumda. Bu ikinci hayatında ise bölgenin yeni sakinleri olan göçmenlerin amatör spor müsabakalarına ev sahipliği yapıyor. Film, yorumsuz tanıklığıyla mekanda hem geçmişi hem de bugünü buluyor ve değişimin doğasını yadsımıyor.
Yönetmenler Hakkında
Kleber Mendonça Filho, “Neighboring Sounds”, “Aquarius” ve “Gizli Ajan” (O Agente Secreto, 2025) imzası bulunan Brezilyalı yönetmen. Uzun yıllar eleştirmen ve film programcısı olarak çalıştıktan sonra yönetmenlik kariyerine ağırlık verdi. 1990’lardan beri kurmaca, belgesel ve müzik videoları denemeleri yapan Mendonça Filho, kısa filmleriyle dikkat çektikten sonra 2008’de ilk uzun metrajlı belgeseli “Crítico"yu çekti. İlk uzun metrajlı Recife odaklı kurmaca filmi "Neighboring Sounds" (2012) dünyanın dört bir yanında gösterildi. 60’larında bir kadının Recife sahilindeki evinden bir inşaat şirketi tarafından çıkmaya zorlandığı "Aquarius" (2016) Cannes Film Festivali’nde yarıştı ve ve Brezilya’nın Oscar adayı oldu. Bir sonraki filmi “Bacurau” ile dünyanın durumuna dair sert bir distopya sunan Mendonça Filho, 2025 yapımı yeni filmi “Gizli Ajan” ile Cannes’dan En İyi Yönetmen ve FIPRESCI ödüllerini kazandı.
Çağla Gillis “Here and Three”, “Ben, Annem ve Toz” gibi deneysel-belgesel türlerindeki kısa filmlerin yönetmeni, Kunstuniversität Linz’de Görsel-İşitsel Medya Estetiği ve Pragmatiği alanında doktora adayı. Yazı, fotoğraf, ses gibi farklı alanlarda üretmekle beraber, pratiğinin odağında film/video bulunuyor. İşlerinde kadınların deneyimlerini, gündelik hayatı ve hayali topografyaları inceliyor.
Özgür Demirci, Video odaklı bağımsız sanat inisiyatifi Monitor’un kurucularından biri olan video sanatçısı ve akademisyen. Demirci, şiirsel estetiği politik bir perspektifle buluşturan video ve yerleştirme temelli üretimlerinde hafıza, tanıklık ve görünmeyenin izi gibi kavramları araştırıyor. İşleri çoğunlukla bireysel deneyimle toplumsal olanı buluşturan mitolojik bir hat üzerinden ilerliyor. Aralarında “The Abondoned”, “Başlangıçtan Beri” ve “Aşağıdakilerden Biri”nin de aralarında olduğu çalışmaları bulunan sanatçının üretimleri, aralarında Sinop Bienali, Atina Dijital Sanat Festivali, İstanbul Film Festivali ve Kassel Dokfest’in de aralarında olduğu birçok sanat kurumu ve film festivalinde gösterildi.
Ataka51 Moskova kökenli, Paris’te sürgünde yaşayan Dimitri Gorbaty, Philipp Ivanov, Alex Epikhov, ve Sergei Medvedev’den oluşan, kısa filmler, videolar ve canlı performanslar üreten film kolektifi. “Lucifer” (2019), “Zanovo” (2019) ve “Badlands”in (2016) de aralarında olduğu filmleri üreten Ataka51’in “Gimn Chume”si ilk gösterimini Locarno Film Festivali’nde Pardi di Domani yarışmasında yaptı. Ataka51’in üyeleri dünyayı bilim, politika, hakikat ve kurmaca, insan ve insan dışı nesnelerden oluşan ve genişleyen bir işaretler sistemi olarak görüyor ve dünyanın şu anki haline dair özgün bir üretimi önemsiyor.
Sıçrama Tahtası
- Programın ve panelin başlığını ararken Terry Eagleton’ın İyimser Olmayan Umut’undan yola çıktık.
- Veba Ağıtı’nı araştırırken senaryonun ve müzisyenlerin kaydettiği şarkının ilhamının Aleksandr Puşkin’in 1830 tarihli tragedyası Veba Zamanında Eğlence olduğunu fark ettik.
- 1946 yılında Milli Eğitim Basımevi’nden çıkan ve Erol Güney ile Oğuz Peltek tarafından Türkçeye kazandırılan metin, filmin Türkçe altyazı çevirisinde de yararlandığımız bir kaynak oldu. Sinan Birdal şu yazısında pandemi zamanının partilerinden hareketle bu metni anıp ve detaylı bir analizini sunuyor.
- Veba Ağıtı’nda imzası bulunan Ataka51 kendi yönetmen görüşlerinde bir edebi metni daha işaret ediyor: Julio Cortazar’ın kısa hikâyesi Ele Geçirilmiş Ev.
- Dost Kitabevi Yayınları’nın bastığı ve Jorge Luis Borges’in Babil Kitaplığı’nın Arjantin Öyküleri toplamasında Banu Temel tarafından Türkçeye çevrilen öykü; nesillerin anılarıyla ve antikalarla dolu büyük evlerini çok seven bir abi ile kız kardeş hakkında. Abi ve kız kardeş evlerinde yaşayıp giderken ev bölge bölge habis ruhlar tarafından işgal ediliyor. Veba Ağıtı ile birlikte şipşak yorumlamak için evin yerine ülke, ruh yerine politik güçler yazınız.
- Özgür Demirci, Beyaz Perdeden Halı Sahaya hakkında verdiği söyleşide, kent ve yaratıcılığın başyapıtı Italo Calvino’nun Görünmez Kentler’den laf açıyor ve şu bölümü alıntılıyor:
“Yüksek burçlarıyla Zaira’yı boşuna anlatmaya çalışmayacağım sana gönlüyüce Kubilay. Merdivenli yolların kaç basamaktan oluştuğundan, kemer kavislerinin açı derinliğinden, çatıların hangi kurşun levhalarla kaplandığından söz edebilirim sana; ama şimdiden biliyorum, hiçbir şey söylememiş olacağım sonunda. Zira bir kenti kent yapan şey bunlar değil, kapladığı alan ölçüleri ile geçmişinde olup bitenler arasındaki ilişkidir…” - Mendonça Filho, Hayalet Resimler’de Recife’in geçmişini anlatırken Brezilya popüler müzik tarihini de ihmal etmiyor. Mendonça Filho DJ’liğinde filmde duyduğumuz, kaybolan mekanların yol açtığı melankoliye ilaç olabilecek iki popüler Brezilya şarkısı: Sidney Magal’dan Meu Sangue Ferve Por Você ve Tom Zé’den Happy End.
***** ******* Retrospektifi
Kadıköy Sinematek
Detaylı program yakında açıklanacaktır.
↓ Görültü sunar: ↓
G-O:-R-U:-L-T-U:
Bültene abone olmak için:
Instagram: @gorultu
COMING SOON
